Jan Paweł II-twórczość

Karol Wojtyła posługiwał się pseudonimami literackimi:
Andrzej Jawień, Stanisław A. Gruda, Piotr Jasień. W Wadowicach pisał pierwsze utwory literackie. Debiutował w Dzwoneczku, dodatku krakowskiego tygodnika Dzwon Niedzielny (w roku 1933 nr 37). Był też aktorem i pomocnikiem reżysera w przedstawieniach organizowanych w Domu Katolickim i teatrze szkolnym, w którym zaczyna występować jesienią 1934 roku. Grał m. in. w przedstawieniu szkolnym Ułani księcia Józefa oraz był odtwórcą tytułowej roli dramatu S. Wyspiańskiego Zygmunt August.Od lutego 1934 roku rozpoczął intensywną współpracę z awangardowym reżyserem teatralnym, Mieczysławem
Kotlarczykiem.

Prawdopodobnie pierwszym zbiorem poetyckim były Ballady beskidzkie – nieodnalezione. Inspirowany kulturą regionu jest ukończony wiosną 1939 roku tom poetycki pt. Księga słowiańska, którą sam autor nazywał Renesansowym psałterzem. W skład tomu weszło 17 sonetów oraz dłuższe utwory: Biesiada (poezja), Mousike, Słowo – Logos (Rapsod), Magnificat (Hymn), które podał do druku S. Dziedzic w dwóch tomach: Sonety; Magnificat (1995) oraz Psałterz – Księga słowiańska (1996).

Tradycyjnie regularna wersyfikacja oraz nawiązania do folkloru Beskidów były środkiem służącym do przekazania ambitnego programu literackiego młodego twórcy: nowego wzorca kulturalnej Polski, która kontynuowała wielkie tradycje artystyczne i narodowe, zawierającej duchowy potencjał. Credo młodego Wojtyły brzmiało: Polskość łacińska w oparciu o chrystianizm jest siłą ogromną, królestwem ducha, ideą ukochaną godną najwyższego (...) sztuka nasza z naszego jest Narodu i dla naszego Narodu . Wojtyła sięgnął po romantyczne dzieła wielkich poetów, filozofie C.K.Norwida, Księgi J. Kasprowicza oraz „teatr ogromny” S. Wyspiańskiego. Po raz pierwszy sformułował wówczas swoją koncepcję sztuki wykraczającej poza wymiar estetyczny i ludyczny, a sięgającej w głąb metafizyki – sztuka miała być dla Niego przewodniczką na drodze ku Bogu.

Księga słowiańska – Psałterz renesansowy różni się zarówno formalnie od późniejszej twórczości Karola Wojtyły. Na zbiór składają się sonety i hymny, a więc utwory doskonale wpisujące się w tradycję poezji klasycznej. Podstawą aksjologii tego zbioru są pojęcia: miłość, wolność, piękno oraz Słowo, które jest zarówno Miłością i Wyzwoleniem. Bóg ukazany w wierszach tego tomu nawiązuje do toposu Boga – artysty – to Rzeźbiarz Wszechmocny, , Ojciec wszelkiej Poezji, Świątkarz. Świat dla podmiotu lirycznego jest pełen harmonii, przepełnia go radość istnienia, a zadaniem sztuki jest pomnażanie piękna oraz sprawianie człowiekowi jeszcze większej radości. Pojęcie narodu jest nierozerwalnie związane tu z chrześcijaństwem, a podmiot mówiący bywa niekiedy stylizowany na słowiańskiego trubadura. Podobnie jak u Norwida Wojtyła wykorzystuje niezwykłą symbolikę chrześcijańską – połączenie elementów wertykalnych (pierwiastki gotyckie) z horyzontalnymi (elementy renesansowe) - tworzą figurę krzyża.

Związki Karola Wojtyły z Teatrem rapsodycznym zaowocowały twórczością dramatyczną. W roku 1940 powstają dramaty Hiob: Drama ze Starego Testamentu (pisany podczas Wielkiego Postu 1940 roku) i Jeremiasz: Drama narodowe we trzech działach (tworzony latem tego samego roku) - obydwa wydane w tomie Poezje i dramaty, w których tragedia współczesności została połączona z motywami ze Starego Testamentu oraz motywami historycznymi, takimi jak np. postacie Piotra Skargi czy Stanisława Żółkiewskiego. Obydwa dramaty mają ograniczoną fabułę na rzecz partii dialogowych. Czas i przestrzeń akcji przeprowadzone są na wielu płaszczyznach. Narracja Hioba trzyma się historii biblijnej, a położenie biblijnego bohatera oddaje cierpienie Polski pod butem nazistów, co jest niewątpliwie naśladowaniem romantycznego mesjanizmu. Tłem historycznym Jeremiasza jest Polska XVI wieku, w której jezuicki kaznodzieja walczy o duszę narodu. Autor zestawia płomienne kazania Skargi z biblijnymi proroctwami Jeremiasza wzywającego Królestwo Judy do pokuty. W obydwu dramatach odnajduje się nurtujące młodego dramaturga pytanie, dlaczego istnieje owo polskie cierpienie.

Inny aspekt twórczości dramatycznej w czasie okupacji to praca w konspiracyjnej działalności kulturalnej – Wojtyła tłumaczy dla słynnego polskiego aktora i reżysera, Juliusza Osterwy, Edypa Sofoklesa, potem bierze udział w tajnych przedstawieniach Teatru Rapsodycznego. Grał w Królu - Duchu, Beniowskim i Samuelu Zborowskim J. Słowackiego, wystawiono także Hymny J. Kasprowicza w formie oratorium pasyjnego, Godzinę Wyspiańskiego, na którą składały się fragmenty trzech sztuk młodopolskiego dramaturga, montaż poetycki zatytułowany Godzina Norwida oraz Pan Tadeusz A. Mickiewicza.

Pierwszym ogłoszonym utworem stricte literackim Karola Wojtyły była Pieśń o Bogu ukrytym (Głos Karmelu 1946, nr 1 – 3). Zaś lata powojenne zaowocowały najobszerniejszym dziełem Wojtyły – dramatem Brat naszego Boga (1949 – 1950). Gdy zaczynał pisać swą pierwszą dojrzałą sztukę, miał 25 lat. W roku 1950 ukazuje się pod pseudonimem w Tygodniku Powszechnym cykl poetycki Pieśń o blasku wody. Lata 1957 – 1960 są niezwykle płodne twórczo – w listopadzie 1957 roku ukazuje się pod pseudonimem w Znaku poetycki cykl księdza Wojtyły Kamieniołomom, 23 marca 1958 roku Profile Cyrenejczyka (Tygodnik Powszechny), a w grudniu 1960 roku „medytacja o sakramencie małżeństwa” Przed sklepem jubilera. Kolejne poematy Wojtyły to Rozważania o śmierci (1975), Kościół (1963), Wigilia wielkanocna (1966) oraz Myśląc Ojczyzna (1979). Poematy cechuje głęboka refleksja bliska medytacji. Cechuje je dyskursywność, a przez to stłumiona emocjonalność. Niektóre stanowią poetyckie świadectwo mistycznego poznania Boga, inne eksponują dociekania egzystencjalne, społeczne, etyczne, historiozoficzne.

We wszystkich utworach autor posługuje się często paradoksem, wyrażając za pomocą tej figury religijne doświadczenie ludzkiego życia: mijanie i trwanie, doczesność i wieczność, śmierć i zmartwychwstanie.
Wiele wartości literackich zawierają także dzieła innych dziedzin pisarstwa Karola Wojtyły – homilie Ojca Świętego wpływają nie tylko na poglądy etyczne, lecz także na wrażliwość i kulturę estetyczną wiernych. Co najmniej kilka kazań i przemówień weszło na stałe do dziejów polskiego piśmiennictwa, a historycy literatury zestawiają je z kaznodziejstwem Piotra Skargi. Cenne literacko są także tomy rozmów Jana Pawła II z A. Frossardem i V. Messorim oraz autobiograficzna proza Dar i tajemnica. W pięćdziesiątą rocznicę moich święceń kapłańskich (1996). Karol Wojtyła ogłosił także kilkanaście encyklik, teksty z dziedziny krytyki teatralnej i literackiej, a pisma obejmują kilkadziesiąt tomów.

W Polsce i na świecie dzieła Karola Wojtyły – Jana Pawła II inspirowały chrześcijańska kulturę i utrwalały religijne pierwiastki w sztuce. O oddziaływaniach mysli papieskiej na kulturę świadczą chociażby kompozycje H.M.Góreckiego, W. Kilara, filmy K.Zanussiego, reportaże T. Nowakowskiego, twórczość G. Herlinga – Grudzińskiego, J. Iwaszkiewicza, A. Kijowskiego, Cz. Miłosza, S. Balińskiego, J. Twardowskiego, E. Brylla. Myśl papieża – Polaka poprzez nauczanie, lecz także i przez literaturę prowadzi miliony ludzi na całym świecie, wskazując nieprzemijalne wartości oraz światło Boga.

Bibliografia:
· G. Weigel, Świadek nadziei. Biografia papieża Jana Pawła II, Kraków 2005;
· Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, t. 2, Warszawa 2000;
· Bujak, Mała ojczyzna Jana Pawła II, Kraków 2004.